Um Ferlir Hafa samband
Leit
Nįttfaravķkur
Gengiš var ķ Nįttfaravķkur. Vķkur eru undir Vķknafjöllum viš vestanveršan Skjįlfanda. Landnįmsbók hermir svo frį aš frį skipi Garšars Svavarssonar, sem hafši vetursetu ķ Hśsavķk ķ för sinni til Ķslands, hafi slitnaš bįtur sem ķ voru mašur aš nafni Nįttfari, žręll og ambįtt. Settist hann aš ķ Nįttfaravķkum um skeiš. Eignaši hann sér sķšan land ķ Reykjadal, en hraktist aftur śt ķ Vķkur žegar land byggšist. Viš Nįttfaravķkur er land stórbrotiš og hrikalegt, en gróšur er vķša mikll og fagur. Žrķr bęir voru ķ Nįttfaravķkum, yst Vargnes, žį Naustavķk, sem var ašalbżliš og sušur ķ Kotadalnum rżršarkotiš Kotamżrar ofan viš Kotafjörur. Žar upp af er Kotadalur og rennur Purkį nišur hann frį Kinnafjöllum.
Ķ Nįttfaravķkum austast eru Įgślshellir, Hellisvķkur, sem er sunnan Lambaskerjavķkur, en hśn er sunnan Naustavķkur.
Lending var talin góš enda var Naustavķk mesta śtgeršarstöš ķ Žingeyjarsżslu į 17. öld. Er sagt aš 30 skip hafi gengiš žašan er flest var. Byggš hélst ķ Nįttfaravķkum fram į žessa öld. Naustavķk lagšist seinast ķ eyši įriš 1941. Žar stendur enn steinhśs, sem notaš er sem sęluhśs.
Björg er ysti bęr ķ Köldukinn, engja- og hlunnindajörš. Žar endar žjóšvegurinn. Gušmundur bóndi ķ Fagranesi hafši įšur haft samband viš Hlöšver Pétur bónda Hlöšversson į Björgum og undirbśiš komu okkar.
Žokkalegur bķlvegur er til sjįvar śt meš Björgum, um 5 km leiš. Žašan vęri klukkustundargangur śt ķ Naustavķkur, ef fęrt vęri. Įšur žurfti aš sęta sjįvarföllum og stilltum sjó svo hęgt vęri aš ganga noršur meš Litlufjörubjargi fyrir Hellisflös og Bjargarkrók śt ķ Hellisvķk. Nś er hins vegar sjórinn bśinn aš taka malarfjöruna til sķn og leišin žvķ ófęr nema vaša į kafla upp undir hendur. Hins vegar er enn hęgt aš komast aš sķšarnefndu gati inn ķ Įgślshelli žeim megin į lįdaušum sjó. Gatiš var sprengt eftir aš vinnu viš gangnagerš viš Laxįrstķflu lauk. Göngin eru um 10 m löng.
Noršan viš žverhnķpt bergiš skerst langur hellirinn, żmist nefndur Įgślshellir eša Žinghellir. Einnig Huršarbjargshellir, en bjargiš, sem hellirinn gengur inn ķ, nefnist Huršarbjarg. Žjóšsagan segir aš bergrisinn Įgśll byggi ķ hellinum. Į 17. öld bjó į Sandi ķ Ašaldal Arnór galdramašur Ólafsson og įtti hann vinsamleg skipti viš risann. Ekki var vitaš meš vissu hvaš hellirinn vęri langur žvķ hann er yfirleitt hįlffullur af möl, en žvķ hefur veriš trśaš aš göng vęru inn śr hellinum inn ķ annan helli sżnu meiri, en žar geymdi Įgśll gullkistu sķna. Upp śr 1970 fóru aš sjįst żmsar breytingar į vestanveršum Skjįlfandaflóa. Žar sem įšur voru gengnar malarfjörur svarf nś sjór ķ bjargi svo mörg gömul mannvirki į sjįvarbökkunum eru nś aš hverfa ķ hafiš. Leikmönnum hefur dottiš ķ hug aš tengja žessar breytingar žeim umbrotum sem uršu ķ Žingeyjarsżslum į žessum įrum. Įriš 1973 žvošist allt lauslegt śt śr hellinum og sį žį alt til botns, um 50 m, en engin reyndust nś göngin til gullkistunnar. Žaš var sś vitneskja, sem virtist almenn - žangaš til nś. Og annaš var verra; gönguleišin noršur ķ Vķkur varš nś ófęr meš öllu. Var žį brugšiš į žaš rįš aš gera glugga į helli risans; 10 m löng göng inn ķ hellinum innst. Var žetta til mikilla bóta fyrstu įrin, en sķšan hefur gengiš jafnt og žétt į fjöruna vestur af hellinum og varš leišin į nż ófęr meš öllu, sem fyrr sagši.
Eftir aš hafa žegiš fróšleik, upplżsingar og leišsögn hjį Hlöšveri bónda aš gatinu ķ Įgślshelli var stigiš fram meš vinstri fótinn og sį hęgri fylgdi į eftir. Įšur fyrr fóru fjölmargir um opiš į hellinum, en žaš eins gott aš fara varlega žar um. Sjórinn ólgaši viš tęrnar og brimiš į aušvelt meš aš loka žį, sem žar fara um, inni ķ hellinum.. Versti farartįlminn var śt śr hellinum aš noršanveršu, en žegar žangaš var komiš var ljóst aš ekki yrši fariš žurrum fótum žį leišina ķ Nįttfaravķkur.
Įgślshellir er grafinn af briminu. Mikil sprunga klżfur bergiš og hefur sjórinn stękkaš rifuna smįm saman. Lögun hans er lķkt og stafurinn V į hvolfi. Jaršgöngin, er liggja žvert į hellinn og sķšan śt śr honum. Nokkrir minni hellar, eins myndašir, eru skammt vestan viš munna Įgślshellis.
Frį hellismunna Įgślshellis lį leišin til baka um fjöruna og upp ķ Kotaskarš, eins og fyrr er lżst. Eina greiša leišin nś yfir ķ Nįttfaravķkur er um skarš viš Bakranga, fjall, sem er 702 m.y.s., yst ķ Köldukinn. Noršur og austurhlķš Bakranga er flughamrar ķ sjó nišur. Annaš nafn er Ógöngufjall (austurhlišin), en af sjó kallast žaš Galti. Til forna hétu björgin Skuggabjörg. Slóši liggur upp ķ Kotaskarš frį Nķpį og sķšan nišur Kotadal, sem Purkį rennur um nišur ķ Kotafjöru sunnan Naustavķkur. Kollar Vķknafjalla voru snęvi žaktir og nokkur snjór ķ skaršinu. Žar uppi er ljósgrżti og basalt enn ofar. Ljósgrżtiš er samansafn frį Nįttfaravķkurmegineldstöšinni.
Uppi viš björg ķ Hellisvķk heitir Sturlužró. Segir žjóšsagan aš Sturla nokkur hafi įtt žar kalda nótt, en žorši ekki aš hafast viš ķ hellinumk vegna öldurótsins. Uppi af Hellisvķk til hįveggjar klżfur misgengiš staflann og nefnist žaš Įrnagjį. Sagan segir aš žar hafi veriš klifiš upp, en žaš viršist ekki į hvers manns fęri. Nyrst ķ Hellisvķk voru klettarnir Karl og Kerling. Įšur hafa žau veriš reisuleg hjónin, en hafa žurft aš lśta lįgt fyrir lamstri stórbrima.
Noršan Stóruršar er Stapinn eša Forvaši. Žar drukknušu tveir menn haustiš 1924, en tveir björgušust naumlega. Voru žeir fjórir į leiš ķ göngur er holskefla reiš skyndilega yfir žį og sópaši žeim į haf śt. Žeim, sem af lifšu, skolaši į land sitt hvoru megin viš Stapann, en hvorugur vissi af hinum. Komst annar žeirra ķ Björg, en hinn ķ Naustvķk
Gengiš var yfir Purkį. Viš įna er tengd sérkennileg žjóšsaga. Mašur fór į heitum vordegi um aldamótin 1800 aš sękja sjómat śt ķ Naustavķk. Įin reyndist ófęr og hugšist hann bķša kvöldkuls, ef žį mętti vaša hana. Sofnaši hann į bakkanum og dreymdi žį aš til hans kęmi stór mašur er leiddi hann spöl upp meš įnni og žar yfir brś. Vaknaši hann į hinum įrbakkanum og voru föt hans žurr. Einmitt į žessum staš var byggš brś 50 įrum seinna.
Vestan og noršan viš Purkįrós er Kotafjara. Žar er ljósgrżtishóll allhįr, vel ofar flęšarmįli, sem žjóštrśin kallar haug Nįttfara.Vegna litar sķns sést hóllinn vel ķ nįttmyrkri og gęti žvķ veriš sį eini Nįttfari, sem til hefur veriš į žessum slóšum. Seint munu žessir hlutir žó sannašir verša enda rekja margir Žingeyingar ęttir sķnar til Nįttfara ķ Naustavķk. Hóllinn nįtthagi er myndašur śr sśrri gjósku. Grjóthrun og skrišuföll heyršust frį fjöllunum ķ kring. Nįttfari virtist vera aš minna į sig.
Fyrst var komiš aš eyšubżlinu Kotamżrum. Bśskapur er talinn hafa hafist žar um 1670 į fornu selstęši Naustavķkur og stóš hann fįein įr ķ žaš skiptiš. Nęst var fariš aš bśa žar 1787svo vitaš sé. Flóvent hét frumbygginn og bjó žar ķ įtta įr. Sjįvarafli var helsta lķfsbjörg fólks į Kotamżrum, en sjįvargatan var brött og öršug. Žį žótti illlendandi ķ Kotafjöru nema ķ lįdeyšu. Sķšasti bóndinn ķ Kotamżrum var Benedikt Oddsson, 1904-10.
Rétt noršan viš Nįttfara er lķtil tóft. Frišfinnur bóndi (um aldamótin 1900) į Kotamżrum įtti žar skotbyrgi og lį fyrir sel, fugli og tófu, sem komu ķ fjöruna.
Frį Kotamżrum liggur vegslóši til noršurs yfir sjįvarkamb, sem heita Vegghamrar. Vegslóšin endar viš Naustavķk, en žašan sér vel yfir vķkina og skeriš Brśnkoll, tśniš og bęjarhśsiš, sem enn stendur. Nišri ķ gróinni vķkinni eru tóftir Finnsbęjar.
Haldiš var įfram yfir Naustarvķkurį į brś og žašan heim aš bę. Hśsiš er stórt, kjallari, hę’, ris og hįaloft, en mįlning hefur ekki borist til Naustavķkur. Hśsiš hefur lķtiš lįtiš į sjį žótt ryš sé komiš ķ žakjįrniš. Nś er žaš notaš sem sęluhśs. Snyrtilegt er žar inni og herbergin mörg svo fjöldi manns getur gist į stašnum. Ffóšlegt er aš skoša handverši innan dyra. Hśsiš hefur sįl og žvķ eins gott aš ganga žar vel um. Žetta gamla hśs var byggt įriš 1911, a f sementslögg frį Hśsavķk og möl śr fjörunni. Ekki ein einasta sprunga er ķ veggjum.
Ķ Naustavķk er best lending ķ Nįttfaravķkum og er vķkin breiš og vel gróin. Vel mį sjį fyrir sér komu Nįttfara ķ vķkina fyrrum žar sem hann réri aš og steig į land įsamt fylgdarliši sķnu.
Žjóšsagan segir frį žvķ aš eitt sinn į haustvertķš skein oft skęrt ljós į lendinguna žegar sjómenn komu aš ķ myrkri eša unu viš fiskašgerš. Kom ljósiš śr björgunum sunnan og ofan viš vķkina. Ungur skipverji vildi forvitnast um ljósiš, en formašurinn taldi žaš órįšlegt. Kvöld eitt lęddist unglingurinn frį félögum sķnum og klifraši upp į staš ķ björgunum. Žar sį hann unga og fagra stślku, sem hélt į ljósi svo björtu aš lżsti um alla vķkina. Žį kom fram roskinn, myndarlegur mašur, sló meyna kinnhesti og kippti henni inn um dyr sem luktust snögglega. Aldrei sįst ljósiš farmar.
Um móšuharšindinn bjó Vigfśs Žorsteinsson ķ Naustavķk og voriš 1785 hafši hann 30 manns į framfęri og mun hafa veriš einhver drżgsti bjargvęttur manna frį hungurdauša voriš įšur. Magnśs Gķslason bjó ķ Naustavķk fardagaįriš 1940-41, en sķšan hefur jöršin veriš ķ eyši.
Samkvęmt žjóšsögunni “Hulduféš śr Naustavķk” er allt mislitt fé og forystufé į Ķslandi ęttaš śr Nįttfaravķkum. Landslagiš į žessum slóšum er stórbrotiš. Žegar ķsaldajökullinn brįšnaši af skaganum fyrir rśmum 10.000 įrum var žar enginn jaršvegur utan jökulsrušnings og skyldra fyrirbręra – urš og grjót og aur. Fljólega tók aš myndast jaršvegur og er hann enn ķ mundun. Skógur hefur veriš į žessum slóšum žegar viš landnįm og lengi vel eftir žaš. Gamall mašur, sem mundi vel fyrstu įratugi 19. aldar sagši t.d. Jóni Siguršssyni frį Ystafelli aš ķ ęsku sinni hafi hann eitt sinn komiš meš skreišarlest śr Nįttfaravķkum. Žį hafi kjarriš veriš svo hįtt į Stašarbökkum aš žaš lyfti klyfjum af klökkum. Nś er vart hęgt aš tala um kjarr. Ķ žjóšsögunni um hulduféš ķ Naustavķk er einnig getiš um skógareyšingu ķ Nįttfaravķkum. Žar segir aš saušfé hafi “gengiš aš mestu sjįlfala įrlangt ķ fjörum og skógum, sem žį voru miklir og vķšlendir um Nįttfaravķkur, en eru nś fyrir löngu eyddir.”
Ķ samtali viš Gušmund bónda ķ Fagranesi sagši hann žaš almęlt ķ sveitinni, žótt ekki hafi veriš hęgt aš fęra sönnur į žaš, enn a.m.k., aš Nįttfari hafi um skeiš bśiš viš Vestmannsvatn, nokkurn veginn žar sem Fagranesiš stendur nś, en ekki inn ķ Reykjadal, žann nęsta aš handan, eins og sagnir hafi kvešiš į um.
Gangan yfir ķ Nįttfaravķkur um Kotaskarš tekur um 5 klst. Flestir, sem žangaš fara, gista ķ gamla hśsinu ķ Naustavķk yfir nótt og ganga til baka daginn eftir.

Heimildir m.a.:
Feršafélag Ķslands – Björn Hróarsson - 1992

Til baka
Vešur
Grindavķk
Mosfellsbęr
Vogar
Garšur
Grķmsnes- og Grafningshreppur
Kjósarhreppur
Kópavogur
Hafnarfjöršur
Reykjavķkurborg
Garšabęr
Reykjanesbęr
Sveitarfélagiš Ölfus
Sandgerši
Seltjarnarnesbęr
Hveragerši
Eldfjallaferšir
Fjórhjólaferšir
Antikva
Tenglar
› Įhugaveršir
› Bókasöfn
› Fróšleikur
› Leita
› Mišlar
› Minjasöfn
› Saga
› Sveitafélög
› Tengdir vefir
› Tķmi, dagur og vešur
® 2007 - Ferlir.is | Įhugafólk um Sušurnesin | @: ferlir@ferlir.is